Znajdź zawartość

Witam. W tym krótkim ,,artykule" przybliżę wam jedno z najciekawszych (o ile nie najciekawsze!) Państwo Bliskiego Wschodu jakim jest Islamska Republika Iranu. Praca nie jest samodzielna, bazowałem na kilku źródłach powszechnie dostępnych oraz na opracowaniach Pana dr hab. Jarosława Jarząbka, mojego nauczyciela z przedmiotu ,,Bezpieczeństwo Państw Bliskiego Wschodu" oraz autora wielu publikacji na temat tegoż regionu jak i wielkiego pasjonata tematyki bliskowschodniej. Na dole bibliografia, a wam życzę miłego czytania! PS Zamieszczam też linki do profili Pana dra, zachęcam do zapoznania się z jego artykułami. Islamska Republika Iranu • Iran (pers. ‏ايران‎ trl. Irān, pełna nazwa Islamska Republika Iranu, pers. ‏جمهوری اسلامی ايران‎ Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān), w Europie dawniej znany jako Persja – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące między Morzem Kaspijskim na północy a Zatoką Perską i Zatoką Omańsk na południu. • Językiem urzędowym jest język perski, stolicą Teheran, zaś religią dominującą jest Islam Szyicki • Głową Państwa jest Ali Chamenei, a szefem rządu Ebrahim Ra’isi • Powierzchnia całkowita 1 628 771 km2 • Liczba ludności według stanu na 2015 rok wynosi 81 423 000, jednak na dzień dzisiejszy szacuje się ją na około 90 mln osób (Żołnierze irańscy) • Wojska irańskie liczą 525 tys. żołnierzy zawodowych oraz 350 tys. Rezerwistów • irańskie siły zbrojne stanowią 14. siłę militarną na świecie • Roczny budżet na siły zbrojne wynosi 14.1 mld USD • Wbrew pozorom, armia Iranu jest przestarzała i wolna od nowych technologii. Wszystkie ,,autorskie" nowinki, jakie wprowadza Iran to tak naprawdę przerobione projekty innych Państw. • Iran jednak stara się wprowadzać nowości do swojej obronności, jednak budzi to wielkie wątpliwości nad skutecznym ich działaniem Iran dysponuje największym potencjałem militarnym wśród państw na Bliskim Wschodzie, pomijając Turcję, która choć geograficznie leży na Bliskim Wschodzie, ze względu na swoją przynależność do NATO bardziej pasuje do struktur europejskich. Iran jest tak naprawdę państwem, które dysponuje dwiema armiami. Pierwsza z nich, to klasyczna armia (Artesh) składa się - jak w wielu innych państwach - z sił lądowych, obrony powietrznej, lotnictwa i marynarki wojennej. Jednak oprócz tego Iran dysponuje jeszcze tzw. Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (zwanym też Armią Strażników Rewolucji Islamskiej), który także dysponuje własnymi siłami lądowymi, powietrznymi, marynarką, a także specjalną, elitarną jednostką określaną jako "siły Ghods" (mają rolę podobną do wojsk specjalnych w innych państwach) oraz paramilitarny Związek Mobilizacji Uciemiężonych. W 2019 roku USA uznały Korpus wprost za organizację terrorystyczną. Iran z powodu długotrwałej izolacji ekonomicznej, spowodowanej nałożonym przez Radę Bezpieczeństwa ONZ embargo (dotyczącym irańskiego programu atomowego) był niejako zmuszony do samodzielnego opracowywania różnych rozwiązań i elementów własnego potencjału obronnego. Wiele ze składników irańskiego wyposażenia to przestarzałe już dziś wyposażenie amerykańskie pamiętające jeszcze czasy rewolucji islamskiej (1979 rok). Warto przy tym zauważyć, że w czasach poprzedzających rewolucję islamską, Iran dysponował bardzo nowoczesnymi wówczas rozwiązaniami - na przykład lotnictwo Iranu dysponowało nowoczesnymi, amerykańskimi myśliwcami F-14 Tomcat czy brytyjskimi czołgami Chieftain zanim stały się one standardem w swoich rodzimych krajach. Co ciekawe Iran oczywiście ma problemy z utrzymaniem zdolności bojowej floty własnych przestarzałych już F-14, a sprawę utrudnia fakt, że Stany Zjednoczone chcąc uniemożliwić potencjalny przemyt części z własnych, nieużywanych już F-14 swoje Tomcaty unicestwiają (dosłownie) za pomocą specjalnych urządzeń niszczących i złomujących. (Żołnierze Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej) • Organizacja utworzona 5 maja 1979 roku • Jej głównym zadaniem jest strzec rewolucji, zwalczać ich wrogów i przeciwników oraz strzec jej osiągnięć. Liczebność korpusu to: ♦ siły lądowe liczące 130 tys. żołnierzy, dowodzone przez gen. Mohammada Pakpura ♦ marynarka wojenna – 20 tys. żołnierzy pod dowództwem adm. Alego Fadawiego ♦ lotnictwo – 5 tys. żołnierzy pod dowództwem gen. Hosejna Salamiego ♦ służby wywiadowcze – 2 tys. żołnierzy Korpus odpowiedzialny jest za obronę rewolucji islamskiej i jej osiągnięć. Do jego zadań należy zwalczanie ruchów niechętnych ustrojowi Iranu jako republiki islamskiej, wspieranie proirańskich organizacji zbrojnych poza granicami kraju i zwalczanie wpływów obcych w Iranie. W strukturze Korpusu Strażników funkcjonują siły lądowe, siły powietrzne, marynarka, służby wywiadowcze, specjalna jednostka – siły Ghods oraz paramilitarny Związek Mobilizacji Uciemiężonych. Łączna liczba żołnierzy Korpusu (bez Związku Mobilizacji Uciemiężonych) szacowana jest w granicach 160 tys. Po zakończeniu wojny iracko-irańskiej Korpus posiada znaczące wpływy w polityce wewnętrznej Iranu oraz w jego gospodarce. W 2007 r. Stany Zjednoczone uznały KSRI za organizację wspierającą terroryzm, zaś w 2019 r. – wprost za organizację terrorystyczną. Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej został utworzony krótko po zwycięstwie irańskiej rewolucji islamskiej, w maju 1979 na osobiste polecenie ajatollaha Ruhollaha Chomejniego. Koncepcja powołania tego typu formacji była rozwijana przez Chomejniego jeszcze w okresie, gdy przebywał na emigracji; inspiracją dla niego był algierski Front Wyzwolenia Narodowego. (Mapa - Iran oraz jego sąsiedzi) • Iran graniczy z Turkmenistanem, Afganistanem, Pakistanem, Irakiem, Turcją, Armenią i Azerbejdżanem. • Jedynymi sojusznikami Iranu w regionie była Syria oraz Irak (aktualnie ich tereny są zajmowane przez Państwo Islamskie) • Iran ma trudne relacje z krajami zachodu, głównie ze Stanami Zjednoczonymi. Iran ma głównie napięte relacje z Azerbejdżanem, który to sympatyzuje się w ostatnich latach coraz bardziej z krajami zachodnimi oraz Izraelem. To spowodowało manerwy wojskowe przy granicy z Azerbejdżanem, które to tylko podgrzały atmosferę w regionie. Również relacje Iranu z Izraelem są bardzo napięte. W czasach przed Rewolucją Islamską sprawa wyglądała inaczej, Iran miał dobre relacje z Izraelem. To właśnie wcześniej wspomniana Rewolucja Islamska zapoczątkowała konflikt Izraelsko-Iranski. Oprócz konfliktu na tle kulturowym, główną rolę odgrywał konflikt arabsko-izraelski dotyczący kwestii palestyńskiej. Przy czym problem odmienności religijnej nie tworzy samego konfliktu, ale jest on wykorzystywany do szyickiej retoryki bratniego męczeństwa, co pozwala wpływać na społeczeństwo jednoczące się w obliczu wspólnego wroga. Ten sposób manipulacji społeczeństwa dla zdobycia własnego poparcia był wykorzystywany od lat 90-tych XX wieku, przy odbudowie państwa po wojnie z Irakiem, która zakończyła się w 1988 roku. Dodatkowo konflikt palestyński pełni jedynie instrumentalną rolę w polityce Irańskiej. Stając się obrońcą Palestyny, Islamski Iran miał nadzieję stanąć na czele ruchu arabskiego. Ta doktryna automatycznie prowadziła do konfliktu z Izraelem. Relacje irańsko-izraelskie były też funkcją stosunków irańsko-amerykańskich. Rewolucja Irańska toczyła się pod hasłem ani Wschód, ani Zachód, co oznaczało ambicje przewodzenia światem państw niezaangażowanych. Chomejni dystansował się więc od ZSRR i jednocześnie Stanów Zjednoczonych, których uczynił swoim największym wrogiem, wielkim szatanem. W rezultacie Izrael jako najbliższy sojusznik USA na bliskim wschodzie stał się małym szatanem. Antyizraelska retoryka była prowadzone przez kolejne dziesięciolecia, przy czym jej natężenie zmieniało się wraz z prezydenturą Iranu. Sam konflikt, który teraz trwa, w swoich korzeniach był bardziej napędzany przez decydentów politycznych, niż społeczeństwa. Antyizraelska narracja w Iranie pozwala zbudować pozycje władzy, natomiast dodając do tego próby pozyskania broni jądrowej, stworzyła się realna groźba, która napędza antyirańskie działania w Izraelu. Od tego czasu konflikt między dawnymi sojusznikami wzrasta. Można jednak zauważyć, że Iran i Arabię Saudyjską powinno łączyć jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa międzynarodowego, jakim jest tzw. Państwo Islamskie. Organizacja terrorystyczna wielokrotnie podkreślała swoją niechęć wobec dynastii Saudów oraz wzywała do dżihadu przeciwko szyickiemu Iranowi. Problemem jest jednak brak spójnego podejścia władz w Teheranie i Rijadzie do kwestii samozwańczego kalifatu. Szczególnie działania Królestwa wobec tzw. Państwa Islamskiego są odbierane dwojako, ponieważ z jednej strony Arabia Saudyjska wspiera działania mające na celu walkę z tzw. Państwem Islamskim, które wielokrotnie zapowiadało obalenie rodziny Saudów oraz zniszczenie Mekki i Medyny, ale drugiej strony Rijad nie sprzeciwia się działaniom Państwa Islamskiego skierowanym przeciwko szyitom. (Protesty w Iranie w 2019 roku spowodowane wzrostem cen benzyny) • Iran jest Państwem bardzo niestabilnym pod względem sytuacji wewnętrznej w Kraju. Podzielone społeczeństwo, którego większość opowiada się przeciw obecnej władzy i jej polityce to tylko jeden z wielu czynników złej sytuacji w kraju. Sankcje nałożone przez USA dotykają głównie społeczeństwo, które to w 2018 roku postanowiło wyjść na ulice i zaprotestować. Oczywiście protesty zostały stłumione, a Iran zaczął być coraz bardziej postrzegany jako Państwo represyjne. Działania, które podejmują władze IRI w krajach takich jak Syria i Irak są racjonalne z perspektywy Teheranu. Z drugiej strony Iran, jako „niepokorne dziecko współczesnego świata”, rzucając wyzwanie Stanom Zjednoczonym, kwestionując zasadność istnienia państwa Izrael i zaciekle rywalizując z Arabią Saudyjską, spotyka się z konsekwencjami. Adwersarze Islamskiej Republiki posiadają w swych rękach narzędzia, które są w stanie skutecznie ograniczać rozwój Iranu w okresie „posankcyjnym”. Ofiarą rozgrywek politycznych jest irańskie społeczeństwo. Bezpośrednia geneza protestów wiąże się zatem z czynnikami ekonomicznymi, ale dostrzegana jest nie tylko nieudolność rządu w zakresie polityki gospodarczej i wewnętrznej, ale także w kwestiach polityki międzynarodowej. Same irańskie władze oraz media wielokrotnie wskazywały na działania sabotujące umowę nuklearną podejmowane ze strony wrogów Islamskiej Republiki. Głównymi wyzwaniami, przed jakimi staje Iran, jest rozwiązanie problemów gospodarczych, walka z bezrobociem, zaś w polityce zagranicznej rozwiązanie problemu energii atomowej, nad którą prowadzone przez Iran badania budzą najwięcej kontrowersji. Według rządów niektórych państw, w szczególności USA i Izraela, Iran zmierza do budowy broni nuklearnej. Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej od kilku już lat nie może wyegzekwować od Iranu kompletu wymaganych dokumentów ani dostępu do wszystkich ośrodków badawczych, jednakże monitorując główny ośrodek wzbogacania uranu nie stwierdziła nieprawidłowości. Według szacunków Iran posiada już wystarczającą ilość materiałów rozszczepialnych, by stworzyć jeden ładunek atomowy. Władze Iranu zaprzeczają tym doniesieniom i twierdzą, że chodzi o pokojowe wykorzystanie energii jądrowej, jednakże niedopełnienie obowiązków wynikających z układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej sprowadziło na Iran embargo nałożone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. (Na zdjęciu przedstawiciele największej grupy etnicznej w Iranie - Kurdowie) • Azerowie (16 % populacji) • Kurdowie (10 % populacji) • Lurowie (6 % populacji) • Arabowie (2 % populacji) • Beludżowie (2 % populacji) Iran to zróżnicowany naród, w którym mieszka wiele grup etnicznych. Największa grupa etniczna, Perska, ma znaczną kontrolę nad krajem. Mniejszości etniczne, takie jak Kurdowie, Azerowie, Lurs i Arabowie, są dyskryminowani przez rząd irański. Mieszkają na obszarach słabo rozwiniętych i nie mają dostępu do odpowiedniej edukacji i opieki zdrowotnej. Z powodu nierównego traktowania większościowej grupy etnicznej i grup mniejszościowych w Iranie powszechne są niepokoje etniczne. (Ruhollah Chomejni - twórca teokracji) • Teokracja (gr. theokratía, od theós – bóg, krátos – władza) – doktryna polityczna, według której władzę w państwie sprawuje kapłan lub kapłani i w której duchowni decydują o sprawach cywilnych i religijnych. Utrzymuje się wtedy, że sprawujący władzę w państwie są powoływani przez Boga lub bogów, którzy sprawują w nim rzeczywistą władzę. Celem władzy ziemskiej jest realizacja nadrzędnej woli, władzy boskiej i urzeczywistnienie uniwersalnych zasad ustanowionych przez Boga lub bogów. Ruhollah Chomejni Będąc na wygnaniu w irackim Nadżafie na początku lat 70. ogłosił teokratyczną koncepcję rządu muzułmańskiego – ustroju,w którym władza polityczna przynależy najwyższemu autorytetowi religijnemu, zaś szari'at stanowi całość prawa. W wyniku zwycięstwa Rewolucji Islamskiej monarchię konstytucyjną przekształcono w republikę islamską, łączącą w sobie elementy demokracji parlamentarnej i teokratyczną ideę rządu muzułmańskiego. Sam Chomejni, jako charyzmatyczny wódz rewolucji, objął urząd Najwyższego Przywódcy – sprawującego duchowe zwierzchnictwo nad państwem jurysty muzułmańskiego. Konstytucja IRI dała mu potężną władzę, umożliwiając determinowanie polityki państwa i sprawowanie nadzoru nad jego organami. Pod Najwyższym Przywódcą zbudowana została sieć klerykalnych organów kontroli, co z czasem doprowadziło do zdublowania całego aparatu państwa. Nawet tak kluczowy jego organ jak parlament (madżles) utracił samodzielność, a jego inicjatywa ustawodawcza ograniczona została przez Radę Nadzorczą (Szoura-je Negahban), decydująca o procesie legislacyjnym na podstawie zgodności ustaw z szari'atem. Uznając Islamską Republikę Iranu za urzeczywistnienie idei rządu muzułmańskiego, Chomejni dokonał teokratyzacji porewolucyjnej władzy. Nieposłuszeństwo wobec niej stało się jednoznaczne z buntem przeciw Bogu i szari'atowi, gdyż decyzje władz Republiki co do ważności zrównane zostały z prawem religijnym. Pod koniec swego życia Chomejni ogłosił także, że decyzje te mają pierwszeństwo przed nakazami religii. Mimo istnienia demokratycznych instytucji, realna władza w Islamskiej Republice Iranu nie pochodzi z woli narodu, lecz jest legitymizowana przez prawo religijne w interpretacji Chomejniego. Tym samym porewolucyjny Iran stał się państwem teokratycznym. Co ciekawe, Iran jest jedynym teokratycznym państwem na świecie! Żródła: 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7 dr hab. Jarosław Jarząbek: 1; 2