Czy zauważyliście, że symbol lisa w Polskiej kulturze jest czymś negatywnym? W życiu codziennym dość często możemy się natknąć na różne określenia lub przysłowia na przykład: "Na chytrego lisa jest chytrzejsza łapka", "Po śmierci lisa kury nie płaczą" lub powiedzenia "chytry jak lis". Czy przez Wasze uszy przewinęło się, któreś z tych określeń? Lis w naszej kulturze oznacza chytrość, przebiegłość i cwaniactwo, ale w kulturze Japońskiej jego znaczenie jest czymś ważnym dla mieszkańców tego kraju...
Lis jest postacią od wieków obecną w kulturze Japonii. Występuje w licznych opowieściach ludowych, utworach literackich i sztukach teatralnych. Rzeźby w kształcie lisów można zobaczyć w rozsianych po całym kraju chramach poświęconych kultowi Inari – bóstwa wszelkiej pomyślności. W oczach Japończyków zwierzę to od dawna otoczone było mistyczną i nadprzyrodzoną aurą, choć jednocześnie nie było pozbawione pierwiastka komicznego. Wierzono, że posiada magiczne moce, potrafi zmieniać kształt i wywoływać iluzje. Japoński lis przedstawiany jest jako dobry lub zły omen, boski posłaniec, psotny figlarz, a także przewrotna istota wywołująca opętanie.
Lis w Japonii jest uważany za symol bogactwa i jest silnie związany z Inari*, bogiem rolnictwa i płodności. Zwierzęta te inaczej nazywane jako Kitsune, nie tylko były posłańcami Inari lecz wierzono także, że mogły one przyjąć formę człowieka. W mitologii japońskiej przedstawiono je jako istoty rozumne i posiadające magiczne zdolności, które rosną wraz z wiekiem. Oprócz tego, mają zdolność do przybierania ludzkiej postaci oraz są ukazane jako wierni przyjaciele, opiekunowie, kochankowie i żony. Ta rola wzmocniła nadprzyrodzone znaczenie lisa. Im więcej kitsune posiada ogonów, tym jest mądrzejszym i potężniejszym, aż do najpotężniejszych dziewięcio-ogoniastych lisich duchów (liczba ta symbolizuje w Japonii pomyślność i szczęście). Dlatego też, ze względu na to, że lisy są w kulturze Japonii od najdawniejszych czasów, niektórzy ludzie nadal składają im ofiary, aby byli ich opiekunami i przewodnikami.
Lisy jednak nie zawsze były takie anielskie jakbyśmy się mogli tego spodziewać. Możemy je podzielić na dwie grupy dobre (Zenko) oraz złe (Yako).
Zenko - dobre lisy uważane były za bóstwa pożywienia, plonów, gór oraz szczęścia. Podobnie jak Yako te lisy czasem także opętywały ludzi, jednak w przeciwieństwie do tych złych, robiły to po to, aby im pomóc na przykład rozwinąć w nich szczególne umiejętności albo wyleczyć z ciężkich chorób. W grupie Zenko wyróżniamy parę podtypów:
- tenko (niebiańskie lisy) - lisy długowieczne, czyli te które żyją ponad tysiąc lat.
- kokko (czarne lisy) - pochodzące z kultury chińskiej. Są ucieleśnieniem Gwiazdy Północnej.
- kinko (złote lisy) i ginko (srebrne lisy) - to lisy uważane za symbole Słońca i Księżyca, w buddyzmie noszą na grzbiecie boginię Dakini.
- byakko (białe lisy) - są silnie powiązane ze światem duchowym, przyjazne ludziom i sprowadzające na nich szczęście. Białe lisy są również wysłannikami bóstwa Inari.
- kūko (powietrzne lisy) - żyjące trzy tysiące lat, uważane są za lisie bóstwa.
*Lis Zenko z podgrupy Ginko.
Yako - Dzikie lisy, które według wierzeń opętywały ludzi, sprowadzały na nich choroby, nieszczęścia i szaleństwa. Często też powodowały umysłowe upośledzenie. Wygnać demona z opętanego człowieka mogli jedynie górscy asceci lub kapłanki. Według wielu legend istoty te potrafiły zamienić się w piękną kobietę i nakłaniały mężczyzn do seksu, aby wykraść ich energię witalną. Wierzono również, że lisy mają słabość do świeczek i często wykradają z domów lampiony.
źródło: Kitsune / lis w kulturze / legendy o kitsune